Klaar voor eigen woning, maar deze mensen blijven noodgedwongen beschermd wonen

In Raalte staat een hoog donkergrijs gebouw aan de rand van het dorp. Voor het pand zitten een man en een vrouw een sigaret te roken. In het appartementencomplex wonen mensen beschermd. Zij liepen allemaal op een andere manier vast in het leven waardoor het niet meer mogelijk is om zelfstandig te wonen. Een van hen is de 31-jarige Bas Dijk.

Hij heeft veel last van prikkels. Zo loopt hij met een koptelefoon door de supermarkt om ervoor te zorgen dat hij zijn boodschappen kan doen. Zo'n vier jaar geleden ging het mis bij de jonge Raaltenaar. Hij werkte als ict'er, maar liep helemaal vast.

"Ik viel uit op mijn werk", legt Bas uit. Hierna kreeg hij hulp bij een autismecentrum en ggz-instellingen, waarna hij in 2022 in de beschermd wonen locatie van RIBW in Raalte belandt.

In Overijssel zijn er zo'n duizend plekken voor deze woonvorm. Daarnaast staan er ruim 350 mensen die deze hulp nodig hebben op een wachtlijst, blijkt uit onderzoek van RTV Oost. Zij moeten soms jaren wachten. En tijdens deze wachttijd kan er veel misgaan.

"Hun herstel komt stil te staan. Problemen kunnen verergeren, met risico’s voor henzelf of hun omgeving, en soms is later juist zwaardere zorg of een ggz-opname nodig", zegt Maarten Hijink, directeur van Valente, de branchevereniging voor organisaties die hulp en begeleiding bieden aan kwetsbare mensen. Mensen die op een wachtlijst staan hebben intensieve begeleiding nodig om het dagelijks leven op de rit te houden.

Wanneer zij deze hulp niet krijgen raken naasten overbelast en belanden mensen op straat, volgens Hilde Koelmans van patiëntenorganisatie MIND. "Sommige mensen staan niet meer actief op een lijst. De vraag is waarschijnlijk nog groter dan de wachtlijst doet vermoeden."

Zij hebben geen stabiele plek meer en kunnen daardoor niet werken aan herstel. Dat zie je terug in de cijfers van mensen met verward gedrag, legt Koelmans uit. Deze mensen belanden bijvoorbeeld in de maatschappelijke opvang, waar deze mensen niet thuishoren. Zij zijn juist gebaat bij een gestructureerde omgeving met begeleiding, net als Bas.

"Stel ik zou bij een druk spoor wonen, dan zijn dit al te veel prikkels." Juist de rust die hij nodig heeft en intensieve zorg vond hij in Raalte. Hierdoor ging het steeds beter met hem.

"Ze hebben me geholpen om weer zelfstandiger te zijn. Zonder dat ik bij elke situatie denk 'o god wat moet ik godsnaam doen'. Ik kan nu zelf proberen het op te lossen." Hier droeg ook zijn dagbesteding aan bij.

Zijn appartement heeft weinig persoonlijke decoratie op een aantal posters van games na. Maar op een kastje naast een foto van zijn familie ligt een foto van een paard. "Al het praten was ik op een gegeven moment ontzettend zat. Toen ben ik begonnen met hulp via paardencoaching en dat doet me heel erg goed."

Wanneer Bas over zijn dagbesteding bij de paarden praat, stralen zijn ogen. Het verzorgen van de paarden, de buitenlucht en de hulp van begeleiding zorgden er anderhalf jaar geleden voor dat hij een volgende stap kan zetten richting zelfstandigheid. Maar de woningmarkt gooide roet in het eten.

Veel mensen zitten net als hem vast in een woning voor beschermd wonen doordat zij geen nieuwe woning kunnen vinden. Zij verblijven daardoor langer dan nodig in deze woonvorm en kunnen geen volgende stap zetten. "Als die stap te lang uitblijft, kan het bereikte herstel zelfs terugvallen", zegt Hijink. Ook op Bas had dit veel impact.

"Het geeft heel veel onzekerheid en spanning. Dan zie je op de website van de woningcorporatie dat je nummer tweehonderd bent en dan weet je al: dit wordt 'm niet. Dan ben ik kortaf en bozer zonder dat ik dit zo bedoel." Bas maakt zich zorgen om de mensen die ondertussen jaren wachten op zijn plek. "In die tijd kan het veel slechter gaan en dat is heel schrijnend."

Deskundigen pleiten voor verschillende oplossingen. Koelmans van patiëntenorganisatie MIND wil meer plekken voor beschermd wonen. In Overijssel zet alleen gemeente Enschede hier op in. De gemeente regelt deze zorg voor omliggende gemeente net als Zwolle, Almelo en Deventer.

Zo creëert Deventer ondanks een wachtlijst van bijna negentig mensen niet meer plekken voor beschermd wonen. De gemeente probeert instroom te voorkomen en ervoor te zorgen dat mensen kortere tijd gebruikmaken van beschermd wonen en sneller weer zelfstandig kunnen wonen.

Dit beaamt brancheorganisatie Valente. Maar de belangrijkste oplossing ligt volgens Hijink bij "meer zelfstandige, betaalbare woningen en passende woonvormen voor mensen met psychische of sociale kwetsbaarheden".

Voor Bas is er ondertussen een oplossing: een woning. "Ik kijk er heel erg naar uit om een eigen plek te hebben en mijn tuintje te onderhouden."

Hij hoopt hier uiteindelijk zelfstandig zonder begeleiding te wonen en als het mogelijk is weer te werken. "Dat wordt in de buitenlucht met mijn handen, ik ga nooit meer achter een computer werken."