Woningnood raakt psychisch kwetsbaren: 'Mensen vallen buiten de boot'

In het onderzoek dat De Nederlandse ggz liet uitvoeren is voor het eerst inzichtelijk gemaakt hoeveel woonplekken voor mensen met psychische problemen er per regio nodig zijn.

Zo blijkt er in Twente behoefte aan 2750 woonplekken voor mensen met een psychische kwetsbaarheid. In het overige deel van de provincie gaat het om 2970 plekken. Het betreft woonplekken binnen woonzorginstellingen, speciale woongemeenschappen en reguliere woningen voor mensen die zelfstandig verder kunnen.

Ruth Peetoom, voorzitter van De Nederlandse ggz ziet duidelijke knelpunten. "Uit een eerdere uitvraag onder ggz-instellingen blijkt dat 64 procent van de mensen langer dan een jaar moet wachten tot er een zelfstandige woonplek voor ze beschikbaar is", laat ze weten. "Daardoor wordt het voor deze mensen moeilijk om deel te nemen aan het gewone leven. Terwijl zij wel klaar zijn voor de volgende stap buiten de instelling."

Dat die plekken er in de praktijk niet zijn of te traag beschikbaar komen, ziet ook Theo den Hertog. Hij is bestuurder bij de Regionale Instelling voor Beschermd Wonen Overijssel (RIBW). "Veel cliënten kunnen bij ons uitstromen, omdat ze urgentie krijgen voor een woning. Maar we zien een steeds beperkter woningaanbod. Dat komt deels door het landelijke woningtekort; heel veel mensen hebben moeite met het vinden van een woning. Maar we zien ook dat andere doelgroepen die voor urgentie in aanmerking komen, groter worden. Denk bijvoorbeeld aan ouderen of statushouders."

Ook binnen de groep psychisch kwetsbaren wordt onderscheid gemaakt. "We zien nu dat cliënten met een Wlz-indicatie minder vaak urgentie krijgen dan cliënten met een Wmo-indicatie. Dat vind ik heel opmerkelijk", aldus Den Hertog. "Voordat die wetgeving (Wet langdurige zorg en Wet maatschappelijke ondersteuning, red.) werd ingevoerd, werd er geen onderscheid gemaakt voor urgentie binnen deze groep."

Het gebrek aan urgentie heeft gevolgen voor het herstel van woningzoekenden met ggz-problematiek, die vaak psychisch kwetsbaar zijn. Den Hertog: "Wij kunnen iemand niet zomaar op straat zetten. Je ziet daarom dat cliënten langer op een vrij dure plek zitten in een voorziening die voor hen niet meer nodig is. Als je toe bent aan een volgende stap en je eigen leven weer kunt opbouwen, maar daar is geen ruimte voor, dan is dat niet bevorderlijk voor je herstel."

Daarbij komt dat deze cliënten plekken bezet houden voor cliënten die wel intensieve zorg nodig hebben. In veel gevallen acuut. "We hebben bij onze instellingen een beperkte capaciteit. Als cliënten niet kunnen uitstromen, heeft dat ook gevolgen voor de instroom; dat betekent langere wachtlijsten."

Den Hertog wijst erop dat de mensen op deze wachtlijsten, bijvoorbeeld voor 24-uurs zorg, psychisch kwetsbaar zijn. "Wat je ziet is dat deze cliënten dan toch worden opgenomen in een kliniek of dat er veel gevraagd wordt van hun netwerk, met alle gevolgen van dien. Mantelzorg leveren aan iemand die verslaafd is of een psychose heeft legt een enorme druk op naasten. Soms zie je dat zij dat niet aankunnen."

Volgens Den Hertog is het woningtekort binnen de ggz voor zijn werkgever een veel groter probleem dan schaarste aan zorgpersoneel. Een duidelijke oplossing heeft de zorgbestuurder echter niet. Het probleem is daarvoor teveel verweven met het woningtekort.

"Een deel van de oplossing kan liggen in de bouw van andere voorzieningen; denk aan community-wonen of de Skaeve Huse", geeft hij aan. Dat zijn vrijstaande woningen in een prikkelarm gebied, bedoeld voor mensen met complexe gedragsproblemen. "Maar ook dan heb je net als bij de reguliere bouw te maken met een veelkoppig monster. Van stikstof tot een gebrek aan stroomaansluitingen en buurten die dit niet zien zitten."

De Wet versterking regie volkshuisvesting moet gemeenten en provincies vanaf 1 juli meer handvaten geven om te sturen op urgentie voor woningzoekenden. "Omdat er voor ouderen en statushouders al bepaalde afspraken zijn gemaakt, zijn we bang dat mensen die na een psychische behandeling huisvesting nodig hebben buiten de boot vallen", vreest Peetoorn. "Om dat te voorkomen, moeten wij samen met gemeenten en woningcorporaties aan de slag." Ze hoopt dat het in kaart brengen van de woonbehoefte per regio als startschot voor die samenwerking zal dienen.