Gemeenten hebben steeds meer ambtenaren: bijna 2100 erbij in vier jaar tijd
13 april, 05:01 • Aangepast 13 april, 11:39 • 4 minuten leestijd
Het aantal ambtenaren dat bij een van de 25 gemeenten in Overijssel werkt, is de afgelopen jaren fors gegroeid. In vier jaar tijd kwamen er bijna 2100 gemeenteambtenaren bij, blijkt uit onderzoek van RTV Oost. In Borne en Haaksbergen steeg het personeelsbestand zelfs explosief.
Van 'ambtelijke obesitas' is geen sprake, benadrukken de gemeenten in Overijssel. Ze hebben er simpelweg steeds meer taken bijgekregen de laatste jaren, zo klinkt het vrijwel overal. De opvang van Oekraïners, plannen voor windmolens, woningbouw en (achterstallig) onderhoud aan wegen worden daarbij vaak genoemd.
Ook zeggen veel gemeenten dat ze minder duur extern personeel zijn gaan inhuren en in plaats daarvan meer mensen in loondienst hebben genomen. Maar dat klopt niet overal, blijkt uit onderzoek.
Twee uitspringers
In Haaksbergen groeide het aantal gemeenteambtenaren explosief: van 140 in 2022 naar 205 ambtenaren nu. "Haaksbergen stond eerder onder preventief financieel toezicht, waardoor er noodgedwongen afscheid is genomen van veel ambtenaren. Sinds de gemeente haar geldzaken weer op orde heeft, heeft er een inhaalslag plaatsgevonden in aantal medewerkers", verklaart een woordvoerder.
Ook de relatief kleine gemeente Borne springt eruit: daar steeg (plus 46 procent) het aantal ambtenaren in vier jaar tijd flink, van 162 naar 236. Dat komt volgens een woordvoerder doordat de gemeente eerder als 'regiegemeente' werkte.
"We hadden een kleine hoeveelheid eigen ambtenaren in dienst en organiseerden zoveel mogelijk werkzaamheden buiten de deur", zegt ze. "Dat betekent dat andere organisaties de werkzaamheden uitvoerden voor de inwoners van de gemeente Borne. In de praktijk heeft dit onvoldoende gefunctioneerd en heeft Borne gekozen om meer werkzaamheden in de eigen organisatie uit te voeren."
Tien per duizend inwoners
Om te bepalen of een gemeente veel of weinig ambtenaren in dienst heeft, wordt er vaak gekeken naar het landelijk gemiddelde van tien ambtenaren per 1000 inwoners. Hengelo, Enschede en Almelo zitten daar met dertien boven.
Kleinere gemeenten in Overijssel schommelen juist vaak iets onder dat landelijk gemiddelde. Niet gek, vindt hoogleraar democratie en transitie Marcel Boogers. "In de ene gemeente speelt veel meer dan in de andere. Almelo is een gemeente met meer problematiek dan bijvoorbeeld Borne. Als er niet zoveel gebeurt, kun je met minder ambtenaren af", zegt hij.
Bekijk in het kaartje hoeveel ambtenaren er nu in jouw gemeente werken:
Achterstallig onderhoud
De enorme groei van het aantal gemeenteambtenaren heeft volgens Boogers meerdere oorzaken. "In veel gemeenten is er bijvoorbeeld jarenlang bezuinigd op het onderhoud van wegen. Veel van dat werk wordt uitbesteed, maar het moet natuurlijk wel worden gepland", zegt hij.
Volgens de hoogleraar is het tegenwoordig ook heel moeilijk om aan goede ambtenaren te komen. "We hadden zo'n vijf jaar geleden een cohort aan mensen die 65 jaar waren en met pensioen gingen. Daar komt men nu achter. Flink wat taken zijn blijven liggen en veel ervaren krachten zijn verdwenen."
Meer of minder inhuur
Zwolle merkt die krapte aan personeel: daar werd vorig jaar bijna 33 miljoen euro uitgegeven aan het inhuren van mensen, tegenover 21,5 miljoen euro vier jaar eerder. Hogere inhuurtarieven en een krappere arbeidsmarkt zijn daarvan de oorzaak, zegt de gemeentewoordvoerder. Ook in Deventer wordt er nu voor zwaardere functies meer duurder extern personeel ingezet.
Op andere plekken wordt er juist steeds minder ingehuurd, wat volgens de gemeenten ook een verklaring is voor de groei van het aantal ambtenaren. Dat is onder meer Hengelo, Enschede, Borne, Steenwijkerland en Hardenberg gelukt: zij zijn minder geld kwijt aan extern personeel.
Kritiek
"Er is de laatste jaren ongelooflijk veel uitbesteed aan externe bureaus, daar is kritiek op geweest", zegt hoogleraar bestuursrecht Herman Broring. "Je ziet nu dat gemeenten meer kennis in eigen huis willen hebben.
De taken voor gemeenten worden er ook niet simpeler op: bouwopgaves, energietransitie, milieubescherming, opvangplekken regelen, onderhoud aan wegen: daar heb je mensen voor nodig. Bewoners zijn ook kritischer geworden en er is meer participatie nodig."
Gemeenten klagen overigens al jaren over bezuinigingen, doordat ze minder geld ontvangen van het Rijk. Is dat te rijmen met de forse uitbreiding van het aantal ambtenaren?
Hoogleraar Broring: "We hebben het inderdaad over een ravijnjaar gehad, dat er straks een grote klap komt. Maar je hebt natuurlijk wel gewoon je werk te doen als gemeente; je wordt erop aangesproken."
Verantwoording
Omwille van de leesbaarheid is in dit onderzoek uitgegaan van het aantal ambtenaren en dus niet het aantal fte. Staphorst, Hof van Twente en Ommen gaven alleen het aantal fte op, waardoor voor die gemeenten geen vergelijking te maken is. Dinkelland en Tubbergen hebben één gezamenlijke ambtelijke organisatie. Zwartewaterland heeft als enige gemeente niet gereageerd.
