Stripboek laat de kracht zien van GGZ-patiënten: van stigma naar hulpverlener

Hoe vertaal je een zwaar en ingewikkeld thema, zoals het stigma rond GGZ-patiënten, voor een breed publiek? Met een stripboek! Dat idee kreeg Maschinka Groot al in 2018. Nu heeft ze het boek Ervaringskracht eindelijk echt in handen. "Ik ben ongelooflijk trots dat het is gelukt, trots op iedereen die dit mogelijk heeft gemaakt. Het boek laat zo goed zien hoe iemand vanuit een crisis naar herstel en kracht kan gaan."

Het stripboek is geen fantasieverhaal. Het heeft een wetenschappelijke basis en is uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van het lectoraat GGZ en Samenleving van Hogeschool Windesheim, samen met de Vereniging van Ervaringsdeskundigen. Vooraf zijn honderd mensen geïnterviewd die te maken hebben gehad met psychose, verslaving, misbruik, oorlog of verlies.

Hun verhalen komen samen in de drie hoofdpersonen: Joop, Maaike en Dunya. De drie ontmoeten elkaar in het boek op Hogeschool Windesheim, waar ze de opleiding tot ervaringsdeskundige gaan volgen. Binnen de zorg wordt steeds vaker gebruik gemaakt van medewerkers die zelf ook een verleden hebben als patiënt, vooral in de GGZ. Windesheim startte als eerste school met een erkende masteropleiding.

Joop, Maaike en Dunya bestaan niet echt. Toch heeft tekenaar Jan Cleijne ze als echte mensen tot leven gebracht, voor hij ging tekenen. Hun indringende portretten hangen levensgroot in de hal van Windesheim, onderdeel van de reizende expositie die bij het boek hoort. Jan verdiepte zich hiervoor in de honderd ervaringsverhalen. "Het was echt verdrietig soms. Ik moest er soms zelfs van huilen tijdens het tekenen."

Die tranen hielpen Jan om de hoofdpersonen tot leven te brengen. "Het was emotioneel, maar ik dacht ook, 'dit kan ik gebruiken, deze emotie kan ik ook inzetten'. Het zijn zulke heftige verhalen, en zoiets heftigs heb ik in mijn eigen leven niet meegemaakt. Door al die verhalen mee te nemen bij het tekenen kregen de hoofdpersonen een ziel."

"Ik herken vooral veel van Joop in mezelf", vertelt Maschinka. "Ik ben zelf ook bijna ten onder gegaan aan verslavingen, en heb mezelf daar met veel moeite uit weten te herstellen. Het heeft me heel veel gekost, en uiteindelijk ook heel veel opgeleverd, doordat ik al die ervaringskennis als bron van kracht ging inzetten."

Maschinka hoopt dat 'Ervaringskracht' bijdraagt aan meer begrip voor mensen met een verleden in de GGZ. "Vanuit onmacht kan heel veel kracht ontstaan, en ook veel levenswijsheid. Ik denk dat dat gevoel heel veel hoop geeft."

Alie Weerman, lector op Windesheim, is een belangrijke voorvechter van de inzet van ervaringsdeskundigheid. Dankzij haar bleef het stripboek niet bij een idee, maar is het er nu echt. "Hiermee maken we de kracht van ervaringsdeskundigheid zichtbaar op een toegankelijke manier, aan de hand van échte ervaringen."

Na zeven jaar intensief samenwerken zien Jan Cleijne, Maschinka Groot en Alie Weerman nu alles samenkomen. "Ik ken natuurlijk de verhalen, maar als ik zie hoe Jan Cleijne dit heeft vertaald en tot leven heeft gebracht kan ik er echt ontroerd van raken," vertelt Alie. "Dit is een aanrader voor iedereen die zelf of in zijn omgeving te maken heeft met de GGZ", vult Maschinka aan. "Voor iedereen eigenlijk. We hebben allemaal wel iets van Joop, Maaike of Dunya."

Het stripboek geeft een indringend beeld van hoe psychiatrische klachten kunnen ontstaan en hoe die een leven kunnen ontwrichten, maar ook van de weg naar herstel. "Als patiënt van de GGZ krijg je toch snel een stigma", ervaart Maschinka. "Je wordt ondergewaardeerd, en je gaat jezelf ook minderwaardig voelen. De rolomkering van patiënt naar gelijkwaardig professional in de zorg geeft ook jezelf kracht en zelfwaardering."