Hengelo stopt gebruik van bodemverharder met staalslakken na zorgen om gevaarlijke stoffen

De gemeente verwerkt een mengsel van gebroken steen, beton en staalslakken al sinds 2018 voor het verharden van de grond rond bomen die op de stoepen langs straatkanten staan. Dat is niet zo gek, want op veel plekken in Nederland wordt hetzelfde materiaal gebruikt voor de aanleg van wandel- en fietspaden.

Staalslakken bevatten echter zware metalen die in het milieu terecht kunnen komen en schadelijk zijn als deze niet volgens de regels zijn verwerkt. Hierdoor kan water- en bodemleven afsterven.

Na meldingen van bezorgde inwoners over het toepassen van de bodemverharding deed de gemeente een onderzoek. Daaruit blijkt dat de variant die in Hengelo is gebruikt voor twintig tot dertig procent bestaat uit gemalen staalslakken. Dit zijn steenachtige overblijfselen van de productie van staal. Het mengsel van gebroken steen, beton en staalslakken wordt gebonden met cement of een hydraulisch bindmiddel. Dat is een stof die, eenmaal gemengd met water, verhardt.

In Hengelo wordt het mengsel al jaren gebruikt. In 2016 startte Gildebor een pilot waarbij onder bomen de trottoirtegels werden vervangen door een halfverharding. Dit was nodig omdat de tegels omhoog werden gedrukt door boomwortels en onveilige situaties voor wandelaars veroorzaakten. Na de pilot, die succesvol bleek, werd gekozen voor een type verharding waarin staalslakken in zijn verwerkt.

In 2018 werd de grond onder dertig platanen in de dr. A. Kuyperstraat behandeld met de bodemverharder. In Hengelo is het vorig jaar eveneens gebruikt in de Irisstraat en op andere plekken in de stad, vermoedelijk ook in de Beursstraat. Op hoeveel plekken de bodemverharder ligt met staalslakken, is onduidelijk. De gemeente kon daar nog geen antwoord op geven. Nader onderzoek zal dat moeten uitwijzen.

De omstreden staalslakken mogen onder voorwaarden gebruikt worden in de bouw. Zo worden ze gebruikt in geluidswallen of als ondergrond voor asfalt. Regels hiervoor staan in de bodemwetgeving. Eén van de regels is dat voorkomen moet worden dat de gevaarlijke stoffen in contact komen met regen-, grond- of oppervlaktewater.

Ondanks de bestaande wetgeving blijkt in de praktijk dat er toch schade voor mens en dier kan ontstaan, meldde de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) in 2023. Dat kan vooral het geval zijn bij grootschalige toepassingen.

De ILT meldde in april van dit jaar dat de risico’s op milieuschade bij toepassing van staalslakken onvoldoende worden beheerst. Op 9 van de 10 onderzochte locaties waar staalslakken zijn toegepast, is sprake van milieuschade, bleek uit onderzoek. De inspectie concludeert dat de regelgeving voor toepassing van staalslakken tekortschiet en te weinig bescherming biedt voor mens en milieu. Als mensen worden blootgesteld aan stof van staalslakken kunnen zij irritatie van huid, ogen en luchtwegen en zelfs een bloedneus krijgen.

De afgelopen maanden verschenen publicaties in landelijke media over het gebruik van staalslakken in bouwmaterialen. Hengelo heeft het gebruik van een bodemverharder met staalslakken inmiddels ‘on hold’ gezet en beraadt zich op te nemen stappen. Dit blijkt uit correspondentie die 1Twente in handen heeft. Ook wordt gekeken naar plekken waar de halfverharding is aangebracht en wat daarmee moet gebeuren als besloten wordt de gebruikte variant niet meer in te zetten.

Het onderwerp over de staalslakken staat vandaag bij de gemeente Hengelo op de agenda van burgemeester en wethouders. Het college neemt nog voor het zomerreces een besluit over het gebruik van de bodemverharder met staalslakken. De verwachting is dat de gemeente Hengelo definitief gaat afzien van halfverharding met staalslakken en kiest voor een milieuvriendelijker alternatief.