Koolmees en slimme nestkastjes helpen ecoloog in onderzoek naar biodiversiteit in Hengelo
In Hengelo helpen de koolmees en de pimpelmees de ecoloog met het meten van de biodiversiteit. Die hulp komt uit tien nestkastjes, die zijn voorzien van een camera. De beelden laten zien met welk eten de ouders komen aanvliegen om de jonge meesjes te voeren.
De slimme nestkastjes zijn ontwikkeld door het Enschedese bedrijf Ecomoni met als doel te onderzoeken hoe het gesteld is met de biodiversiteit in de omgeving van dat nestkastje. "Je zou de koolmees en de pimpelmees kunnen zien als het verlengstuk van de ecoloog", aldus directeur Peter Hoekstra van Ecomoni.
Mark Hoksberg is de stadsecoloog van Hengelo. Als er iemand is die graag wil weten welke dieren er voorkomen in en om de stad, is hij het wel. Maar hij heeft beperkt tijd om dat uit te zoeken en dan is het prettig dat er bedrijven zijn zoals Ecomoni, die apparatuur ontwikkelen om hem te helpen. "De camera in zo'n nestkast kan herkennen waarmee de ouder de jongen voedt. Het gaat om een lerend systeem, dat uiteindelijk alle soorten insecten van elkaar moet kunnen onderscheiden", legt Hoksberg uit.
Met de aanvullende info is Peter Hoekstra van Ecomoni heel blij. "We trainen hiermee onze modellen. We ontwikkelen sensoren, camera's en microfoons, die op termijn alle in Nederland levende wezens moeten kunnen herkennen. Tegelijk moet je het systeem zo trainen dat niet alles wordt opgenomen, want dat kost opslagcapaciteit en energie en dus geld."
Er zijn 1.200 soorten nachtvlinders, dus het systeem is nog wel even aan het leren
De gemeente Hengelo zet de met monitoren uitgeruste nestkastjes niet alleen in om de biodiversiteit in kaart te brengen, maar ook om te zien wat de neveneffecten zijn van de bestrijding van de eikenprocessierups. Hengelo bestrijdt die rupsen met nematoden, ofwel 'parasitaire aaltjes'. Die worden in de eiken gespoten en kruipen dan naar binnen bij de rupsen, alwaar ze hun dodelijke werk doen. Ze vallen helaas ook andere rupsen aan. De slimme nestkasten kunnen straks laten zien in hoeverre bepaalde rupsensoorten achteruitgaan door deze vorm van bestrijding.
Hoekstra: "Het kan ook zijn dat de koolmezen die voornamelijk leven van die rupsen in aantal achteruitgaan, omdat de bestrijding met aaltjes té goed werkt. Dan zou je ervoor kunnen kiezen om te stoppen met spuiten en nestkasten op te hangen, om zo meer koolmezen aan te trekken."
Overigens zal een deel van de buit nog niet door het camerasysteem herkend worden, vertelt Hoekstra: "Simpelweg omdat we nog lang niet alle soorten in het systeem hebben opgeslagen. Die beelden slaan we nu echter al wel op, zodat wanneer het algoritme er klaar voor is, die informatie verwerkt kan worden. Een gevalletje 'gelukkig hebben we de foto's nog', zou je kunnen zeggen." Mark Hoksberg: "Er zijn alleen al zo'n 1.200 soorten nachtvlinders, dus het systeem is nog wel even aan het leren."
Ecomoni en ARISE
Ecomoni heeft vijf medewerkers en is een spin-off van de UT en Naturalis in Leiden. Mede-eigenaar Peter Hoekstra: "Het behouden van biodiversiteit is een enorme uitdaging, terwijl de beschikbare capaciteit van ecologen beperkt is. Bij Ecomoni geloven we dat technologie de sleutel is om deze kloof te overbruggen." Het onderzoek met slimme nestkastjes maakt deel uit van het wetenschappelijke onderzoeksprogramma ARISE, dat voor 2030 de biodiversiteit in Nederland in kaart wil brengen. De naam staat voor Authoritative and Rapid Identification of Species and Ecosystems. Het is een samenwerking tussen verschillende instellingen waaronder Universiteit Twente, Naturalis Biodiversity Center en de Universiteit van Amsterdam.
De kennis die nu wordt opgedaan is belangrijk, omdat de biodiversiteit achteruit holt, vertelt Hoekstra: "We komen ecologen tekort voor al het werk dat nodig is. Vandaar dat deze camera's een uitkomst zijn."
Dakje met camera
In Hengelo hangen nu voor het tweede achtereenvolgende seizoen slimme nestkastjes. Een aantal in het Weusthagpark en een aantal langs de Europalaan. Ze zijn overigens niet allemaal even slim, vertelt Hoekstra: "De basisuitvoering heeft een dakje met een simpele camera, die registreert dat er vogels gaan nestelen. Als dat het geval is, vervangen we dat dakje door de slimmere variant, die alles meet. Die slimme varianten zijn uiteraard duurder. Zo kunnen we efficiënt omspringen met de middelen die we hebben."
Op verschillende plekken in Nederland zijn locaties opgezet om met apparatuur biodiversiteit te monitoren. Zo is in april 2021 een vogelradar in dierentuin Artis in Amsterdam geplaatst om de vogeltrek te monitoren, in november 2021 zijn cameravallen geplaatst in de Amsterdamse Waterleidingduinen om insecten te monitoren en op Schiphol wordt met hulp van microfoons de vogelstand bijgehouden.
