De stakingsgolf tijdens de Tweede Wereldoorlog begon 82 jaar geleden bij Stork in Hengelo: "Goed om bij stil te staan"
"Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Het is iets waar we samen voor verantwoordelijk zijn." Dat zei de Hengelose locoburgemeester Claudio Bruggink vanmiddag bij de herdenking van de start van de April-meistakingen in 1943. Dat protest begon ooit bij Stork. De opa van Evert Jan Krouwel was één van de roergangers. "Ik vind het herdenken aangrijpend, omdat je weet hoeveel leed hier is veroorzaakt."
Een stralende zon vanmiddag in Hengelo. De herdenking was op de plek waar drieduizend werknemers van machinefabriek Stork 82 jaar geleden het werk neerlegden. Aanleiding was het besluit van de Duitse bezetter om Nederlandse oud-militairen krijgsgevangen te maken en te werk te stellen. Na die eerste vonk op 29 april 1943 breidde de staking zich als een olievlek uit over Nederland. In totaal deden zo'n vijfhonderdduizend mensen mee. Circa tweehonderd mensen werden daarna door de Duitsers geëxecuteerd in een poging de stakingen te stoppen.
Namen slachtoffers voorgelezen
Tijdens de herdenking werden bloemen neergelegd bij een monument voor de April-meistakingen op het Industrieplein. Ook was er livemuziek, droegen leerlingen van het Bataafs Lyceum gedichten voor en werden de namen voorgelezen van de 25 Overijsselse slachtoffers van de staking.
In Hengelo is stilgestaan bij de April-mei staking van 1943
Krouwel was één van de mensen die een bloemetje mocht neerleggen. Hij en zijn familie komen jaarlijks naar de herdenking voor het station in Hengelo. "Mijn opa wilde er vroeger nooit over praten, maar uit documenten die ik via mijn moeder heb gekregen, begreep ik pas wat voor werk ze hebben verzet." In de maanden voorafgaand hebben de stakingsleiders door het hele land gesprekken gevoerd met andere bedrijven, om zo de stakingsbereidheid te vergroten.
Contact met Duitsers
De opa van Krouwel, Jan Berend Vlam, werd later wethouder in Hengelo en onder meer burgemeester van Winterswijk. "Hij zocht toen juist ook het contact met de Duitsers. Dat was een van de redenen dat hij daar burgemeester wilde worden. Hij wilde nooit meer terugkomen op de oorlog."
De herdenking, die sinds 2018 jaarlijks wordt gehouden, grijpt Krouwel ieder jaar weer aan. "Een heleboel mensen zijn hier doodgeschoten door de Duitsers. Ook hier bij Stork. Er zijn hele nare verhalen over, het is goed om daar bij stil te staan."
