Bevrijdingsdag was niet voor iedereen feest: theaterjongeren geven 'verboden' verhalen een gezicht

April 1945: Overijssel werd bevrijd. Wapperende vlaggen, joelende menigten en tranen van blijdschap. Archiefbeelden tonen vreugde en dankbaarheid. Het is immers de dag die geschiedenisboeken in zou gaan als Bevrijdingsdag, gevierd op 5 mei.

Wat niet wordt belicht in de kronieken, is de keerzijde van de feestelijke dag. De gevolgen voor Nederlanders die met de bevrijding uit handen van de Duitse bezetter niet de hemel, maar de hel betraden. Verhalen van jonge ooggetuigen van de dag waarop Overijssel werd bevrijd, komen opnieuw tot leven dankzij Theatergroep Jonge Honden en vijftien jonge acteurs van het Deltion college in Zwolle. Celliste Fleur Dikken neemt de muzikale omlijsting voor haar rekening. De muziek is speciaal gecomponeerd voor 'Een vreemde dag'.

De voorstelling heet niet voor niets 'Een vreemde dag' benadrukt regisseur Peer. "Zij ontdekten geheimen en schandalen over hun familie. Hoorden namen van bekenden en beminden die waren overleden.”

Zo is er het verhaal Marie. Haar vader zat bij de NSB, zij werd verliefd op een Duitse soldaat. Dus staat er op de dag van de bevrijding een woedende menigte voor haar huis op zoek naar vergelding. Ondertussen worstelt Joske zich door de feestvierende menigte op zoek naar haar broer Paul die al een paar dagen vermist is.

Dan is er de Joodse David. Urenlang zit hij doodstil op een bankje. Hij zat vijf jaar lang op een zoldertje van minder dan zes vierkante meter en komt op Bevrijdingsdag voor het eerst weer buiten. "Hij valt stil", vertelt Thomas de Velde die David speelt, "en krijgt allemaal rare situaties mee." Moeiteloos legt hij een link naar het hier-en-nu. "Overal op de wereld zijn er nu oorlogen. Er zijn mensen, net als David destijds, die moeten schuilen en niet gewoon zichzelf mogen zijn. Toen dachten we: we worden vrijer en krijgen meer mensenrechten. Maar ook nu worden rechten weer afgenomen. Dat vind ik echt niet kunnen. Ook daarom is deze voorstelling heel belangrijk."

Niek (20) speelt Marietje in de voorstelling. Niek is transvrouw en sinds haar twaalfde jaar in transitie. "Tachtig jaar vrijheid is moeilijk te begrijpen, omdat ik zelf in vrijheid geboren ben. Ik denk er wel vaak over na dat ik heel veel geluk heb gehad om in Nederland geboren te zijn. En niet in een land waar ik niet vrij had kunnen zijn. Daar ben ik sowieso heel dankbaar voor. Kijk wat er nu in Amerika gebeurt. Ik vind het lastig om te zien hoeveel impact dat heeft op mensen die zijn zoals ik. Indirect raakt het ons hier ook omdat je je er zelf ook wel slecht over gaat voelen."

Peer van den Berg, regisseur bij de theatergroep, spreekt over een zeer professionele groep, deze derdejaars Deltion acteurs. Ze zijn 'aan' zodra we op de vloer staan.” De sfeer wisselt doorlopend tussen iets feestelijks, de Bevrijdingsdag, en dat wat er nog méér gebeurde toen de voordeur openging en iedereen de straat opliep.

Maarten Bos is de dramaturg van De Jonge Honden. Hij adviseert regisseur Peer en heeft de meest uitgebreide kennis van het stuk en helpt zo de acteurs: "Dit is een heel jonge, frisse, gretige groep. Het is ook voor hen de eerste keer in zo'n grote productie, met een tour en met deze hele klas. "

"Wat ik zo vet vind aan deze jongeren, is dat ze zo graag willen leren", zegt Maarten. "En dat ze alles opvreten, het thema aangaan. Er gebeuren nog steeds in de kieren overal allemaal dingen die, ja, immoreel zijn. Eigenlijk proberen we die er doorheen te zien. Heel tof om dat met een jonge groep mensen te bekijken. En wat ik zo cool vind: zij dragen elkaar hierin."

Het is dan ook nogal een zwaar en moeilijk onderwerp, vindt Maarten. "Maar we hebben het natuurlijk over Bevrijdingsdag, een feestdag, in Nederland. Terugkijkend denken de meesten: het was oorlog, de Canadezen kwamen, we werden bevrijd en dat vieren we nog jaarlijks.

Maar wat de Jonge Honden volgens Maarten typeert, is dat ze in de geschiedenis veelal het grijze gebied terugzoeken. "Of de nuance zoeken, onderzoeken wat er precies is gebeurd", verduidelijkt hij. "Daarmee werpen ze tevens een nieuw licht op de geschiedenis. Want als je inzoomt op die vreemde dag, op die Bevrijdingsdag, dan ontwaar je ook mensen die helemaal niet zo'n heel goede dag hadden. Met het einde van de oorlog was het fascisme niet verdwenen. De jonge acteurs zijn onze ogen naar de toekomst."

Naomi vindt oorlogen "zo onnodig". "Want je verliest meer dan dat je wint", vult ze aan. Naomi vertolkt de rol van Joske Zuidema. Joske is in de hele voorstelling op zoek naar haar broer Paul Zuidema, omdat ze hem iets moet vertellen over hun moeder. Uiteindelijk vindt ze hem. Maar dan blijkt dat ze hem niets meer kan vertellen.

"Haat lost niks op", stelt Naomi. "Hoe cliché ook: het moet iets zijn dat we steeds opnieuw en opnieuw herhalen. Want wat we nu zien in de wereld is dat oorlogen zich herhalen. En ondanks dat we de geschiedenis steeds opnieuw vertellen, en ondanks alle geschiedenislessen waarin je ook van je geschiedenisleraar dit hoort, ja, we vertellen het om ervan te leren, we leren er niet van.”

De theatergroep speelt de voorstelling gratis voor voortgezet onderwijs scholen in Overijsselse theaters.