Nieuws
Personeelstekort bij 112-meldkamer leidt tot ingrijpend besluit in de nacht
Het is crisis op de ambulancemeldkamer Oost-Nederland. Door personeelskrapte komen roosters niet rond, waardoor al enkele nachten geen 112-telefoontjes werden aangenomen. "Dit gaat over leven of dood. 112 moet altijd goed bereikbaar zijn", reageert Patiëntenfederatie Nederland.
Dat het crisis is bij de grootste meldkamer van Nederland, blijkt uit interne documenten die in handen zijn van Omroep Gelderland.
Het is de nacht van 30 september op 1 oktober. Normaal gesproken nemen dan drie centralisten de 112-telefoontjes op. Vijf andere centralisten sturen de ambulances aan en twee centralisten bemannen de spoedlijnen voor professionele hulpverleners.
Die nacht is die bezetting te krap. Het besluit wordt genomen dat de landelijke 112-centrale in Driebergen, waar alle oproepen eerst binnenkomen, geen ambulancemeldingen doorschakelt naar Meldkamer Oost-Nederland. De meldkamer van Noord-Nederland neemt de telefoontjes over.
Al maanden krap
De krappe personeelsbezetting, die vooral bij Gelderland-Midden en Gelderland-Zuid speelt, komt niet uit de lucht vallen. Ook de maanden daarvoor vallen er gaten in het rooster. Meldkamer Oost-Nederland leunt op die momenten zwaar op de meldkamer in Noord-Nederland, die dan extra bezetting moet invliegen om de overloop vanuit Oost-Nederland aan te kunnen.
Meldkamer Oost-Nederland in cijfers
Op de meldkamer Oost-Nederland in Apeldoorn werken de ambulance, politie en brandweer van in totaal vijf verschillende veiligheidsregio's samen: IJsselland, Twente, Gelderland-Zuid, Gelderland-Midden en Noordoost-Gelderland.
Ze bedienen samen 3,2 miljoen mensen in Overijssel en Gelderland. Oost-Nederland is de grootste meldkamer van het land.
In september dit jaar ontving de ambulancemeldkamer ruim dertienduizend 112-meldingen, wat voor een heel jaar neerkomt op meer dan 160.000 telefoontjes. Landelijk neemt het aantal 112-telefoontjes al jaren toe.
"De druk op die andere meldkamer wordt op die manier groter, waar personeel ook niet voor het oprapen ligt", reageert Caroline van der Plas van de BBB. Die partij kreeg eerder al signalen over de onderbezetting. "Stel dat je daardoor een minuut moet wachten, terwijl je man, vrouw of kind misschien wel dood ligt te gaan. Dan zijn dat zestig hele lange seconden. Het kan zijn dat hierdoor een leven niet gered kan worden."
"Dit gaat over leven of dood", reageert ook Patiëntenfederatie Nederland. "Iedereen die 112 belt en direct zorg nodig heeft, moet die op tijd kunnen krijgen: 112 moet altijd goed bereikbaar zijn."
Op de vraag of de wachttijd tijdens de onderbezette momenten toenam, geven de samenwerkende ambulanceregio's geen antwoord. Wel zeggen ze dat de wachttijd in 2026 gemiddeld 14,8 seconden was. Maar gemiddelden vertellen niet "hoe druk het tijdens een specifieke dienst of op een piekmoment was", benadrukken de regio's in interne stukken.
Gevolgen voor patiënt onduidelijk
Of de onderbezetting gevolgen heeft gehad voor mensen, is nooit met zekerheid te zeggen. "Het is voorgekomen dat een melding over een auto die tegen een boom was gebotst en waarbij één dode en twee zwaargewonden vielen, pas na 45 seconden werd opgepakt", vertelt een centralist die anoniem wil blijven. "Had het voor het eindresultaat wat uitgemaakt? Dat weet ik niet. Maar die telefoon had veel sneller opgenomen moeten worden."
"Wij begrijpen dat iedere seconde voor iemand die 112 belt lang kan voelen, zeker in een noodsituatie", reageren de samenwerkende ambulanceregio's. "Op basis van de beschikbare gegevens hebben wij geen aanwijzingen dat de patiëntveiligheid in het geding is."
In crisisstand
Meteen na die zwarte nacht van 30 september wordt een crisisteam samengesteld. Alle scholing en neventaken van centralisten worden stopgezet. Vrijgevallen uren kunnen ingezet worden om gaten in het rooster te vullen. Begeleiding van personeel in opleiding gaat wel door, maar de begeleider die normaal gesproken boventallig is, telt nu mee in de bezetting van het rooster. Ook de Inspectie van Gezondheidszorg en Jeugd wordt ingelicht.
Ondanks deze maatregelen wordt in de nacht van 5 op 6 oktober opnieuw besloten om vanuit Driebergen geen telefoontjes door te schakelen naar Apeldoorn.
Meldkamers springen bij
Om op korte termijn genoeg capaciteit voor de ammbulancemeldkamer in Apeldoorn te krijgen, doet het crisisteam een beroep op het rijdende ambulancepersoneel. Ook gaat ze in gesprek met de landelijke meldkamer in Driebergen. Er wordt besloten dat de meldkamer Noord-Nederland niet langer alle telefoontjes van Apeldoorn hoeft over te nemen. Die worden nu vanuit Driebergen meteen verdeeld over alle negen meldkamers.
Ook die zitten wat personeel betreft niet ruim in het jasje, weet Sivera Berben. Zij is lector Acute intensieve zorg bij de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen. "Het personeelstekort speelt overal en dat is zorgelijk. Het systeem staat onder druk. Voor de centralisten is de werkdruk hoog. Die urgentie wordt gevoeld dus er wordt gewerkt aan het snel opleiden van meer mensen. Maar dat is niet van vandaag op morgen klaar."
Langetermijnoplossing is niet makkelijk
Op de meldkamer Oost-Nederland is duidelijk dat er op de lange termijn iets moet gebeuren: de regio's willen beter samenwerken. Klinkt simpel, maar dat is het niet. In de meldkamer Oost-Nederland werken namelijk vijf regio's sinds 2023 samen, althans in theorie. Anno 2026 heeft iedere regio nog z'n eigen werkwijze, organisatie en werkafspraken. Een dienst draaien in een andere regio, om daar gaten op te vullen, kan dus niet zomaar.
Het ministerie van Volksgezondheid is op 13 oktober op de hoogte gesteld van de situatie. "Het ministerie zal in contact blijven om te kijken wat nodig is of beter kan op landelijk niveau", reageert het ministerie. Zo is er een wetswijziging in de maak die samenwerking makkelijker moet maken. "Daarmee kan het werkgeverschap bij één regionale ambulancevoorziening worden ondergebracht, wat kan leiden tot optimaler personeelsbeleid." Dat moet nog door de Tweede en Eerste Kamer en kan dus nog even duren.
De BBB wil zo snel mogelijk met minister Sophie Hermans van Volksgezondheid in debat over de problemen bij de meldkamer.